Notice (8): Undefined index: Menu [APP/Controller/ListController.php, line 209]
Notice (8): Undefined index: Menu [APP/Controller/ListController.php, line 210]
Notice (8): Undefined index: Menu [APP/Controller/ListController.php, line 210]
Warning (2): Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /var/www/html/lib/Cake/Utility/Debugger.php:797) [CORE/Cake/Network/CakeResponse.php, line 458]
Mahabharatam | Mahabharata | Mahabharat | Mahabharata Pravachanam | Kavitraya Bharatam | Nannaya, Tikkana, Errana | Vyasa Bharatam | Telugu Bharatam | Telugu | Download Bharatam | Bharatam | Pandavas | Avadhanam | Samprathi Surendranath | Telugu Books | P V Ramana । మహాభారతం । భారతం । మహాభారత ప్రవచనం । కవిత్రయ భారతం । వ్యాస భారతం । నన్నయ, తిక్కన, ఎఱ్ఱన । తెలుగు భారతం । తెలుగు సాహిత్యం । పాండవులు । అవధానం । సాంప్రతి సురేంద్రనాథ్ | పి.వి.రమణ

12

అందుకని ‘కంఠేన ఆలంబయేత్ గీతం’ - కంఠస్వరంతో గీతాన్ని ఆలపించాలి, ‘హస్తేన అర్థం ప్రదర్శయేత్’ - హస్తంలో అర్థాన్ని చూపించాలి ఉదాహరణకు కటకాముఖం, ‘చక్షుర్భ్యాం దర్శయేత్ భావం’ - కళ్లలో భావాన్ని చూపించాలి, అభినయానికి పరాకాష్ఠ. ‘పాదాభ్యాం తాళమాచరేత్’ - పాదంతో తాళాన్ని ఆచరించాలి. ‘ఇవన్నీ నేను నేర్చుకున్నాను’ అని చెప్పాడు అర్జునుడు. ఎవరెవరి దగ్గర నేర్చుకున్నాడు?

మనకు సంప్రదాయబద్ధమైన నాట్యశాస్త్రపరంపరలో వచ్చిన గ్రంథాలనుంచి, పదహారుమంది నాట్య శాస్త్రప్రవర్తకులను పేర్కొన్నారు. ఎవరితో మొదలైంది? అంటే నటరాజు దగ్గరనుంచీ మొదలైంది అని చెప్పవచ్చు.

శ్లో.          శంభు ర్గౌరీ తథా బ్రహ్మా మాధవో నందికేశ్వరః
 
   దత్తిలో కోహలశ్చైవ యాజ్ఞవల్కశ్చ నారదః 

   హనుమాన్విఘ్నరాజశ్చ షణ్ముఖోథ బృహస్పతిః 

   అర్జునో రావణశ్చైవ కన్యా బాణ సుతా తథా
     
   ఏతే భరత కర్తారో భువనేషు ప్రకీర్తితాః 

   శంభుడు – నటరాజునుంచే మొదలయ్యింది, గౌరి, బ్రహ్మ, మాధవుడు, నందికేశ్వరుడు – అభినయదర్పణం రాశాడీయన, దత్తిలుడు, కోహలుడు, యాజ్ఞవల్క్యుడు, నారదుడు – గొప్ప నాట్యాచార్యుడు, హనుమంతుడు, విఘ్నరాజైన వినాయకుడు, కుమారస్వామి, బృహస్పతి, అర్జునుడు, రావణుడు - రావణుడు నాట్యశాస్త్రప్రవర్తకుడే. లేకపోతే శివతాండవ స్తోత్రాన్ని ఎలా వ్రాయగలడు?

జయత్వదభ్రవిభ్రమద్భ్రమద్భుజంగమస్పురద్ధగద్ధగద్వినిర్గమత్కరాళలహవ్యవాట్
 ధిమిద్ధిమిద్ధిమిధ్వనన్మృ దంగ తుంగ మంగళ, ధ్వనిక్రమ ప్రవర్తిత ప్రచండ తాండవశ్శివః.

 

              అలాంటి ఊపులో ఉన్న దానిని పంచచామరం వృత్తంలో ఇమిడ్చి వ్రాయడం సామాన్యమైన విషయం కాదు కదా! చివరగా బాణపుత్రిక ఉష - పార్వతీదేవి బాణుడి కుమార్తె ఉషకు నాట్యం నేర్పించింది, ఆమె తన చెలికత్తెలకు నేర్పించింది. అదే ‘ఘూర్జరీ’. గుజరాత్‍లో ఉన్న సంప్రదాయనృత్యం గర్బా అక్కడినుంచి వచ్చిందే కాబోలు. ‘ఏతే భరత కర్తారో భువనేషు ప్రకీర్తితాః’ - అని సంప్రదాయశ్లోకం. కాబట్టి అర్జునుడు మామూలు నాట్యాచార్యుడు మాత్రమే కాదు, నాట్యశాస్త్రకర్తలలో ఒకడు.

                 ‘ఇన్ని తెఱఁగుల శ్రమము చేయింతుఁ జతురతా విహీనములైన పాత్రములనైన’ - ఏ మాత్రం చతురత లేకున్నను వారితో ఏదో విధంగా నర్తింపచేయగలను. ‘చతురతా విహీనములైన పాత్రములనైన నట్టు ఒజ్జనై’ – నాట్యాచార్యుడినై - నాట్యాచార్యుడికి తెలుగులో ‘నట్టు ఒజ్జ’. ‘మెలగుదు నగళులందు, నిపుణ నైపథ్య విధులకు నేర్తునధిప’ - నైపథ్యం, నేపథ్యం అంటే మామూలుగా తెలిసిన అర్థం తెర వెనుక జరిగే విషయం - ప్రాంప్టింగ్ అని. కాని నేపథ్యం అంటే అసలు అర్థం, ‘నేత్రయోః పథ్యం’ - కళ్ళకు పథ్యం. ఎందుకు? మనకు పథ్యం అంటే వైద్యశాస్త్రంలో ఆరోగ్యానికి అనుకూలమైన ఆహార, విహార, వ్యవహారాలను సూచించేది. ‘నిరామయే పథి స్సాధ్వీం యత్’ - రోగము రానటువంటి మార్గంలో అనుకూలమైనది ఏదో అది పథ్యం. మనం కళ్ళతో నృత్యాన్ని చూడాలి కాని నర్తకిని చూడవద్దని హెచ్చరిక. ఆ పథ్యం చేస్తే ఆమయం. లేకపోతే నిరామయం, అది నేపథ్యం. ‘నిరామయే సాధ్వీం పథ్యం పథి’ – పథి అంటే మార్గం, పథి గతౌ అని ధాత్వర్థం. భాషలో శబ్దమేర్పడిన విధానం చూస్తే, పథి - పోయే మార్గం. ఆ పోయే మార్గంలో మన దృష్టి అనారోగ్యాన్ని తెచ్చుకుని మనఃక్లేశాన్ని సంపాదించుకునే విధంగా లేకుండా, నేత్రములకు పథ్యంగా ఉండేది పథ్యం. అంటే వాళ్ళ వేషధారణ, అలంకరణ ఆ వ్యవహారము.

                ‘నిపుణ నైపథ్యవిధులకు నేర్తు’ – ‘కళాకారులకు అలంకరణ చేయడం కూడా నాకు తెలుసు’. అర్జునుడు సామాన్యుడేం కాదు.‘అనుడు విషణ్ణమైన హృదయంబున’ - విరాటునకు విషణ్ణత కలిగింది. ఎందుకు? ఇంత బాగున్నాడే? ఈ వేషమెందుకు కలిగిందో? ఇతనికి ఈ స్థితి ఏమిటో! అని ఆయనకు బాధ కలిగి విషణ్ణుడైనాడు. ‘గారవమొంద’ - ఈయన కళాకౌశలము తెలిసిన తరువాత ఆహా! ఫరవాలేదు. ఈ శరీరం ఎలా ఉంటే ఏం? ఈ రూపంలో ఉన్న కౌశలాన్ని మనం ఉపయోగించుకోవచ్చు అనుకుని  బృహన్నల రూపంలో ఉన్న అర్జునుని గౌరవపూర్వకంగా చూశాడు. 

Player
>>